مصاحبه مرجع : خدمتی برای آگاهی از نیازهای اطلاعاتی مراجعه کنندگان به کتابخانه

اگر مطالعه ، تحقیق و پژوهش را عامل رشد ، بالندگی و پیشرفت در مسائل مختلف فردی و اجتماعی بدانیم و کتابخانه ها را به عنوان یک بستر ....

اگر مطالعه ، تحقیق و پژوهش را عامل رشد ، بالندگی و پیشرفت در مسائل مختلف فردی و اجتماعی بدانیم و کتابخانه ها را به عنوان یک بستر و مکان برای انجام تحقیقات ، می توان نقش کتابدار را به عنوان واسطه بین منابع موجود در کتابخانه و مراجعه کنندگان بسیار مهم و جدی تلقی کرد که می تواند در روند تحقیقات ، خدمات ارزشمندی را به مراجعین ارائه نماید.

از آنجایی که مراجعین به کتابخانه ها اغلب با انگیزه های خاص و البته متفاوت ، جهت کسب آگاهی و اطلاعات در مورد مسائل گوناگون وارد این مکان می شوند ، ممکن است  دید و بینش روشنی نسبت به همه جوانب موضوع مورد مطالعه نداشته باشند و یا اینکه در مورد آن موضوع کلیه منابع و مواد  موجود را نشناسند ، در اینجاست که کتابدار می تواند به عنوان یک مشاور خوب وارد عمل شده و با استفاده از ابزاری به نام " مصاحبه مرجع "، کمک زیادی جهت شناسایی تمام جوانب موضوع مورد بحث و نیز معرفی منابع اطلاعاتی مرتبط به مراجعه کنندگان خود بکند.مصاحبه مرجع به عنوان یک خدمت ارزشمند در کتابخانه ها ، در واقع گفتگویی است که بین کتابدار و مراجعه کننده صورت می پذیرد تا بوسیله این گفتگو ، کتابدار ضمن آگاهی یافتن از نیاز های مراجعین ، سعی کند با مطرح کردن پرسش های بیشتر ، اصل نیاز آن ها را کشف کند و آنگاه با تکیه بر شناخت و آگاهی های خود از مجموعه کتابخانه ، با در اختیار قرار دادن مواد و منابع مرتبط ، جهت رفع نیازهای اطلاعاتی مشتریان خود اقدام مؤثر و مفید نماید .

جهت انجام یک مذاکره و مشاوره خوب و کار آمد و ایفای درست و صحیح این نقش ارزشمند ، کتابدار باید دارای مهارت های ارتباطی قوی بوده و توانایی برقراری ارتباط با دیگران را به شکل کار آمد و مؤثر داشته باشد ، تا بتواند نیازها و خواسته های اطلاعاتی مراجعه کنندگان خود را شناخته و سعی در بر طرف نمودن آنها بنماید، و البته توانایی آغاز این ارتباط با توجه به سر در گم و مردد بودن اکثر مراجعه کنندگان به کتابخانه ها ازاهمیت بسیار ویژه ای برخوردار است ، چرا که معمولا مراجعین قبل از اینکه اطمینان نداشته باشند که کتابدار علاقه ای به کمک کردن به آنها دارد یا نه ، سؤالی را مطرح نمی کنند و همین امر ممکن است باعث شود که بدون اینکه به مطلب و منبع مورد نیاز خود دست پیدا کنند از کتابخانه خارج شوند .

اینجاست که کتابدار می تواند با یک ارتباط چشمی موفق و یا برخورد خوش و یا حتی یک تبسم آغازگر یک مذاکره و مصاحبه خوب باشد.

شاید جمله سلام ! می توانم کمکتان کنم ؟ بتواند نقطه خوبی برای شروع مصاحبه ای باشد که در ادامه این گفتگو انتظار می رود کتابدار با استفاده از هنر خوب گوش دادن و تجزیه و تحلیل سؤالات مراجعین بتواند علت مراجعه آن ها را به کتابخانه کشف کند .

البته نباید فراموش کرد که دانستن آنچه که مراجعه کننده می خواهد کافی نیست و کتابدار برای بر طرف کردن نیازهای اطلاعاتی مشتریان خود ، باید ضمن آگاهی کامل از مواد و منابع موجود  کتابخانه ، از دانش اولیه مربوط به آن منابع نیز اطلاعاتی داشته باشد تا بتواند در صورت مطرح شدن سئوالات نیمه تخصصی  و حتی تخصصی از طرف مراجعه کنندگان ، از نظر علمی نیز توانایی لازم را برای ادامه دادن مصاحبه داشته باشد ، در غیر این صورت یقینا نخواهد توانست ادامه مصاحبه را به شکل صحیح و کار آمد مدیریت نماید.

اما نکته بسیار مهم در مورد خدمات مصاحبه مرجع در کتابخانه این است که با توجه به عدم آگاهی اکثر مراجعین از این گونه خدمات ، مسئولین کتابخانه باید با استفاده از کارهای تبلیغاتی و روانشناسی ، آگاهی های لازم را در مورد این گونه خدمات به مشتریان خود ارائه دهند که برای نیل به این هدف مهم می توانند ضمن اختصاص یک نفر نیروی متخصص و آگاه ، به ایجاد میز مصاحبه مرجع در محل مناسبی از کتابخانه اقدام نماید .

وجود یک نیروی متخصص و خوش برخورد در این قسمت از کتابخانه ، می تواند این مجموعه را تبدیل به یک مرکز پویا و زنده نماید که همواره سعی در ارتباط با مشتریان خود دارد و همین امر می تواند تاثیر خوبی بر دیگر کارهای کتابخانه مانند انتخاب مواد بر اساس نیاز واقعی مراجعه کنندگان و مواردی از این قبیل داشته باشد و از طرف دیگر آگاهی مراجعه کنندگان از این قبیل خدمات باعث ایجاد اعتماد در آنها نسبت به کتابخانه شده و آنها این مجموعه را همواره به عنوان یک مرکز پاسخ گو برای خودشان در نظر خواهند گرفت .و اگر این حس اعتماد به کتابخانه در سنین اول مدرسه شکل بگیرد ، انتظار می رود که در مقاطع تحصیلی بالاتر و حتی پس از فارغ التحصیلی بالاتر و حتی پس از فارغ التحصیل شدن از تحصیلات رسمی نیز همچنان تاثیر مثبت خود را بر روی افراد داشته باشد.

علی قاسمی - کارشناس کتابداری و اطلاع رسانی

چاپ شده در روزنامه شاپرک به تاریخ 18 تیرماه 1385